مازار

«در اروپا مجسمه سازی را اسکولت می نامند، یعنی کندن. ولی مجسمه سازی کندن نیست، تجسم کردن است. یعنی بتوان حجمی را تجسم کرد و سپس آن را به صورت عمل در آورد. همچنانکه میکل آنژ می گوید: من در داخل این سنگ موسی را می بینم.» این تعریفی است که احد حسینی مشهورترین مجسمه ساز تاریخ تبریز از هنر مجسمه سازی ارایه می دهد.

حسینی که معتقد است استعداد هنری بایستی در جوهره انسان وجود داشته باشد تا آموزش بتواند به شکوفا شدن این استعداد کمک کند، در بیست و سومین روز مرداد ماه 1323 در شهر تبریز متولد شد. وی در مجموعه ای که تحت عنوان « از موزه آذربایجان تا قونقای تبریز» منتشر شده است، اینگونه خود را می شناساند: دوران کودکی و نوجوانی ام که در محله حاج اللهیار (کوی کوزه گر خانه) سپری شد چندان تعریفی ندارد. از لحاظ جسمانی فردی بسیار ضعیف و لاغر اندام بودم و هر بار که با بچه های محله بازی می کردم یکی از انگشتان دست و یا پایم شکسته می شد. در مدرسه نیز چندان شاگرد درست حسابی نبودم. کلاس هفتم و هشتم را پشت سر هم مردود شدم و به زحمت توانستم تحصیلات دبیرستان (دیپلم طبیعی) را به پایان برسانم. اما بر عکس در نقاشی بسیار قوی بودم و این رشته هنری بهترین ساعات درسی ام را تشکیل می داد. یکبار کلاس درس آقای دکتر طاعی (دبیر علوم) را با شاگردان، نقاشی کردم که استاد بسیار خوش اش آمد و نیم ساعت از وقت کلاس را برای تشویق من صحبت کرد. من این استعداد را از مادرم که در خیاطی و گلدوزی مهارت زیادی داشت به ارث برده ام و با اینکه از کسی نقاشی را یاد نگرفته بودم ولی توانستم در مسابقه سالیانه دبیرستان فردوسی مقام اول را کسب کنم.

پس از پایان تحصیلات متوسطه، خدمت وظیفه را بصورت سرباز معلم در یکی از روستاهای شهرستان ساری گذراندم(1345). و در این زمان بود که به مطالعه فلسفه، روانشناسی، جامعه شناسی هنر و خصوصاً زندگینامه مردان بزرگ، سخت علاقمند شدم.

پس از اتمام خدمت وظیفه به ساختن مجسمه علاقه پیدا کردم و برای اولین بار نیم تنه هایی از انشتین، برتراندراسل، بتهوون و دکتر شوایتزر ساختم. سپس بعد از تهیه چند مجسمه کوچک و بزرگ به تهران مسافرت کردم. مدت کوتاهی در کارگاه پرویز تناولی مشغول به کار شدم و به تشویق ایشان و کمک مالی برادرم مهندس اصغر حسینی در سن 28 سالگی به ایتالیا رفتم.»

حسینی در ایتالیا هنرجوی آکادمی هنرهای زیبای فلورانس شده و روزانه ساعت ها بر پله های کلیسا می نشیند و وقت اش را بر این صرف می کند که چه بسازد و چه می خواهد بسازد. این تفکرات نتیجه می دهد و روزی سحرگاهان در عالم خواب و بیداری مجسمه زندگی به ذهن اش خطور می کند. اما سه سال طول می کشد تا این هدف و رویای مجسمه ساز ما اجرایی شده و شکل مجسمه به خود گیرد.

وی بعد از چند سال به ایران باز می گردد و در مسابقات مجسمه سازی آن زمان که در تهران برگزار می شدند شرکت می کند و همین جاست که با مشکلات واقعی زندگی روبرو می شود. «ماکت های یک متری خود را در داخل جعبه های چوبی می گذاشتم و از زنجان و تبریز به تهران حمل می کردم. و هر بار که رد می شدم ماکت جدیدی می ساختم. من این کار را تقریباً یک سال پیاپی انجام دادم و در این مدت 9 بار پشت سر هم مردود شدم. ولی هر بار که با شکست مواجه می شدم به کتاب «پیروزی فکر» مراجعه می کردم و از آن درس هایی می آموختم».

پشتکار و اراده آهنین حسینی بالاخره نتیجه بخش شده و وی یکی پس از دیگری برنده ماکت چهار مجسمه می شود. سه سال اقامت در تهران وی را راضی نمی کند و راهی تبریز می شود تا دنیای تخیلی خود را که از ایتالیا آورده بود به عمل در آورد. بدین ترتیب در سال 54 ساخت مجموعه بزرگ «زندگی و مسایل آن» را آغاز می کند. در پنج سالی که ساخت این مجموعه طول می کشد دو بار به دور دنیا سفر کرده و آثار تاریخی موزه ها و زندگی مردم 40 کشور را از نزدیک مشاهده می کند.

اینک پنج سال از شروع مجموعه زندگی گذشته و حسینی نمایشگاهی از کارهای خود در زیرزمین خانه خویش دایر کرده است. نمایشگاهی که علاقمندان به هنر مجسمه سازی یکصد روز از آن بازدید می کنند و بعد همه مجموعه به موزه آذربایجان اهدا می شود. اما با اینحال کارها خوب پیش نمی روند و همین باعث می شود تا حسینی عازم ترکیه شده و در دانشگاه استانبول مشغول شود. در اینجا بود که با اقتباس از جام جهان نمای موزه آذربایجان تندیس بزرگی را در همین دانشگاه از خود به یادگار می گذارد که سعی شده بر روی کره آن مهمترین مسایل و مشکلات بشری نشان داده شود. یک سال بعد حسینی برای دومین بار عازم اروپا می شود. ولی این بار به فرانسه می رود. کشوری که هم مهد دمکراسی است و هم بعد از ایتالیا مهد هنر مجسمه سازی.

دو ماه بعد از ورودش به فرانسه وارد مدرسه عالی آرت دکوراتیو شده و به مدت شش سال بصورت دانشجوی آزاد در این مدرسه می ماند و زیر نظر استاد «ایلیو سینوری» مجسمه سازی مدرن را می آموزد. خودش در این رابطه می گوید: «به جرأت می توانم بگویم که بعد از سه سال کار بی وقفه بود که توانستم فرم را حس کنم و آن را در آثار خود پیاده سازم. ساختن مجسمه مدرن که فرم داشته باشد بسیار سخت است و به قول پل کله «با یک ضربه دست، یک اثر هنری بوجود نمی آید.» ناگفته پیداست که وجود فرم در یک مجسمه کلاسیک یا مدرن حائز اهمیت بسیار است.»

مجسمه هایی چون «شور زندگی» که در آنها مفاهیم انسانی به تصویر کشیده شده و بارها در فرانسه تحت عنوان «زندگی زیباست» به نمایش گذاشته شده اند، محصول همین سال هاست.

حسینی در فرانسه علاوه بر ساخت بیش از 60 صورتک برای برنامه تلویزیونی کانال پلوس فرانسه، مجسمه مونالیزا یا لبخند ژوکوند نقاش معروف ایتالیا لئوناردو داوینچی را نیز می سازد. نیم تنه بالای این مجسمه دو متری را از روی عکس تابلو که اصل آن در موزه لوور فرانسه قرار دارد ساخته و نیم تنه پایین را از خود ابداع می کند. این تندیس زیبا بعد از اتمام در گالری برنانوس پاریس به نمایش گذاشته و بعدها در اختیار یک کلکسیونر ایرانی مقیم پاریس قرار می گیرد.

حسینی در مدت 15 سال اقامت خود در فرانسه، گذشته از اینکه در ده ها نمایشگاه دسته جمعی حضور می یابد، خود نیز 12 نمایشگاه انفرادی برگزار می کند که اولین آنها در سازمان جهانی یونسکو بود. وی در این سال ها جایزه اول برای مجسمه شارل استراد و جایزه شهر موغانژیس برای مجسمه سیناماتوگراف را از آن خود می کند و همچنین برنده کنکور کشور هلند که بوسیله مدرسه عالی کورت دکوراتیو پاریس انجام یافته بود می شود.

اما از قدیم گفته اند هیج جا برای آدمی زادگاه خود نمی شود. این مورد در خصوص مجسمه ساز شهر ما نیز اتفاق می افتد. حضور مادر، برادران و آشنایان در تبریز از یکسو و مهیا بودن شرایط و فضا برای ادامه مجسمه سازی از سوی دیگر سبب می شود حسینی دعوت استاندار وقت آذربایجان شرقی برای اقامت دائم در زادگاهش را از صمیم دل پذیرفته و بعد از سال ها دوری، دوباره به تبریز باز گردد. اما قبل از مراجعت به ایران، کلکسیونری به نام همایون مینویی تمام کارهای حسینی را خریداری می کند. خود حسینی در رابطه با دلایل بازگشت اش به تبریز چنین می گوید: «علاوه بر عوامل عاطفی و وجود فضای باز هنری در تبریز، خود نیز دوست داشتم از صمیم قلب در شهر خود بوده و به شهرم خدمت کنم.»

اقامت حسینی در تبریز هم برای خود ایشان و هم برای زادگاهش برکت های زیادی داشته است. به گفته خودش در طول 11 سالی که از فرانسه برگشته، هیچ وقت بیکار نبوده است. یکی از مهمترین مجسمه های ساخت احد حسینی در تبریز قونقاست. قونقا که کلمه ای روسی به معنی تراموا است به وسیله ای اطلاق می شده که 186 سال قبل برای اولین بار در کشور اتریش مورد استفاده قرار می گیرد و بعدهادر دوران مشروطیت از روسیه به تبریز وارد شده و در مسیر میدان قونقا تا ایستگاه راه آهن، راه اندازی می شود و به مدت چهل سال نقش مهمی در حمل و نقل درون شهری تبریز ایفا می کند.

وی در رابطه با چگونگی ساخت این مجسمه می گوید: «گویا آقای صباغ از اساتید جامعه شناسی دانشگاه تبریز در یکی از جلسات زیباسازی شهرداری تبریز پیشنهاد ساخت چنین مجسمه ای را می دهند و بدین ترتیب این طرح به مسابقه گذاشته می شود و از بین سه طرح ارایه شده، طرح من برنده می شود». حسینی قبلاً شناختی از قونقا نداشته اما برای تکمیل اطلاعات خویش، به فرانسه می رود و صد البته دست پر بر می گردد.

در کل می توان آثار احد حسینی را در سه بخش مجزا رده بندی کرد: بخش اول مجسمه های علمی و فرهنگی مانند مجسمه های موجود در سالن زیرزمین موزه آذربایجان و مجسمه «علم و دانش»، که مجسمه اخیر 25/4 متر قطر داشته و 37 ائلمان علمی را در خود جای داده است. بخش دوم مجسمه های اجتماعی است که شامل تندیس علما، شعرا، دانشمندان و در رأس آنها مجسمه قونقا می باشند. و سومین بخش مربوط به شهدای انقلاب است. حسینی علاوه بر تندیس شهدایی که برای شهر تبریز ساخته است، 26 مجسمه برای موزه دفاع مقدس همدان کار کرده و در حال حاضر نیز 15 مجسمه دیگر برای استان فارس در دست ساخت دارد.

حسینی معتقد است تبریز در مجسمه سازی رئال یا کلاسیک پیشرفت های زیادی نسبت به چند دهه گذشته داشته است. در مجسمه سازی مدرن یا همان انتزاعی نیز اگر چه، تغییر و تحول چندانی در ظاهر مشاهده نمی شود ولی مسابقه هنری سال گذشته هنرستان میرک نشان داد شهر اولین ها نه تنها در تمامی زمینه های علمی و هنری پیشتاز است، بلکه در رشته مجسمه سازی مدرن نیز از استعدادهای قابل توجهی برخوردار می باشد.