بو کوچه نین یاز چاغینا قار یاغیب!
«بو آت دؤیوشدن گلیر» کتابینین اؤن سؤزو
آشاغیدا گلن یازی، «بو آت دؤیوشدن گلیر» عونوانلی شعر توپلوسونا، اؤن سؤز یئرینه یازدیغیم یازی دی. بو کیچیک حجیم لی شعر توپلوسون، 1389-جی ایلده عرب الفباسینا کؤچوروب و بیر ایل سونرا «ندای شمس» انتشاراتی امکداشلیغی ایله چاپا وئردیم. کیتاب پالتویی قطع ده و 1000 نسخه ده چاپ اولوب 2000 تومن دیری ایله عرضه اولوندو.
شعر نه دیر؟
بو سورغویا جاواب وئرمک او قدرده آسان دئییل. رضا براهنی دئمیشکن؛ «شعر، بلکه ده تعریفه لاپ سیغمایان شئی دیر.» ائله بونا گؤره شاعیریده تانیماق بیر آز چتیندیر. منجه شاعیری اؤز دوشونجه لریندن آرتیق هئچ نه تانیتدیرا بیلمز. موسی اورودون یازدیغی کیمی «ان گؤزه ل شعر آللاهین سؤیله دییی سؤزلردیر. بو معنادا شاعیر هم آللاه، هم ده بنده یه خدمت ائدندیر. هم آللاه هم ده اونون نده لرینه خدمت ائتمک شرفدیر. شرفدیر، آنجاق خوشبختلیک دئییل دیر. آللاه شاعیرلری خوشبخت یاشاماق اوچون یاراتمیر. دونیانین دردلرینی سو چکن کیمی اوره یینه چکن کس خوشبخت یاشایا بیلمز. اؤزوندن سونرا دا سؤزو یاشایان شاعیرلر اینساتلارین ان خوشبختی دیرلر. دونیانین اوولی ده سونودا سؤزدور. سؤزو دونیادا قالان، گؤزو دونیادا قالاندان قات – قات خوشبختدیر.»
بو دونیادا قالان دویغولو سؤزلر یا هامان شعرلردیرلر کی اینسانلاری بیر بیرلرینه یاخینلادیر، اولوسلار آراسیندا اولان ایلگی نی داها گوجلندیریر. آمما تاسوفلر کی چاغداش زاماندا یاشاماغیمیزا باخمایاراق، آدلیم شاعیرلریمیز طرفیندن موعاصیر یاشاما اویغون شعرلرین یارانماسینا ایمکان اولمامیش دیر. آیدین دیر کی بئلنچی بیر دورومدا دونموش کلاسیک روحلا آرایا گلن هر کس، قلم گؤتوررک یالنیز اؤزوندن قاباقکی یازیلاری هئچ بیر ده ییشیک لیک اولمادان یامسیلایاجاق دیر. نییه کی یئنی دوشونجه یه مالیک اولمادان یئنی باخیشلا ادبیاتا یاناشماق مومکون دئییل.
بو آرادا آتا - بابالاریمیزین دئدییی کیمی بیزیم ادبیاتیمیز «یاغیشدان چیخیب دولویا دوشمک» حالیندادیر. آذربایجانیمیزدا گنج شاعیر و یازارلاریمیز اون ایللیک دن اؤنجه فرقلی و قاباریق ادبیات یاراتماق اوچون قارشییا دوغرو بؤیوک آددیملار گؤتورموشلر کی بو اؤزو، اؤز یئرینده چوخ اؤنملی و اومود وئریجی بیر اولای ساییلا بیلر. اما چاغداش یاشاما اویغون شعر یاراتماق اوچون، کلاسیک ادبیاتیمیزی اؤیره نیب، منیمسه مک شاعیرلریمیزه گره کلی دیر. نییه کی قوشما، غزل، گرایلی، چارپارا، بایاتی، باشقا ردیف – قافیه لی شعرلر و کلاسیک نثرلر، مدرن و پست مدرن ادبیاتیمیزین تملی اولاجاقدیر و هامیمیز یاخشی بیلیریک؛ بینؤوره سیز بیر زاد قالارقی اولا بیلمز.
بو آت دویوشدن گلیر نئجه یاراندیر؟
ایللر بوندان اؤنجه، دوکتور علی داشقین ین تورک دیل و ادبیات کیلاسلاریندا ایشتراک ائدن زامان بیر بالاجا شعر توپلوسو الیمه چاتدی. توپلودا یئرلشن شعرلر ائله هامان ایلک باخیشدا نظریمه فرقلی گلدی. شاعیر کند محیطینده بؤیودویو اوچون طبیعت گؤزه للیک لریندن یارارلانیب، یوردونون، ائل – اوباسینین درد و کدرلرین نظمه چکمیشدیر. شوبهه سیز بو توپلو شعرلرینی دؤیوش مئیدانلاریندان آد، سؤز آچمادان «مقاومت» شعری آدلاندیرماق اولار.
آذربایجان تورک ادبیاتیندا «مقاومت» شعرینین آز اولدوغونا گؤره هر زامان اونو عرب الفباسینا کؤچورمه یی دوشونوردوم. بلکه هم بیر دیرلی کلاسیک شعر توپلوسون تانیتدیرام، هم ده آذربایجان جمهوریتینده مقاومت و دایانیش ادبیاتی ساحه سینده قوشولان شعرلردن بیر اؤرنک الده اولسون. «بو آت دویوشدن گلیر» شعر توپلوسو بو هدفله کؤچورولوب، چاپا حاضیرلانیبدیر. البته بورادا بون دئملی یم؛ بو توپلونون آدی اصلینده «نوح گمینه گؤتور بیزی» ایدی. آمما بو عونوان توپلونون مضمونوندا دؤیوش، آیریلیق، دیدرگین لیک و اؤلوم کاراکتئرلری هر زاددان آرتیق گؤزه چارپدیغی اوچون سئچیلدی.
موسی اورود کیمدیر؟
موسی اورود «آزادلیق» رادیوسو ایله آپاردیغی بیر دانیشیقدا اؤز دوغومو حاقدا بئله دئییر: «اصلینده 1961-جی ایل اکتبرون 14- ده آذربایجان جمهوریسی نین «زنگه زور» رایونونون اورود کندینده آنادان اولموشام. آمما ایش – گوج ایمکان وئرمه دییی اوچون، آتام سندیمی نوامبرین 25– ده آلیب. اونا گؤره ده ایندی ایکی آد گونوم وار. بیری حقیقی آد گونومدور، بیری سندده قئید اولونان تاریخ. رسمی تانیشلار و ایش یولداشلاریم نوامبردا تبریک ائدیر، آمما اؤزوم، عائیله ده اوکتبرون 14- ده قئید ائدیرم.»
اورودون آتاسی تصروفات رهبری، آناسی ایسه اؤیره تمن ایدی. باباسی دا اؤزو دئدییی کیمی چوخ قوچاق، امکچی بیر کیشی ایدی. یاخشی میوه باغلاری، اکین یئرلری واریدی، مال – قارا، قویون – قوزو ساخلاییب، بو یولدان دولانیشیق ائدردی.
ایلک شعرینی اوچونجو صینیف ده یازیر. اوندان سونرا شاعیر اولماغی دوشونور. آشاغا صینیف لرده بئله دوشونور؛ گؤره سن شاعیرلییین فاکولته سی وار می؟ سونرالار ژورنالیست لیک فاکولته سینه داخیل اولماق ایسته ییر. آمما آتاسی حکیم اولدوغونا تاکید ائدیر. ائله بو گونلرین بیرینده باکی دان گلن عمیسی دئییر: «حکیم اولسان شاعیرلیک ده ائده بیله جکسن، آنجاق شاعیر اولسان حکیم لیک ائده بیلمه یه جکسن.» بئله لیکله 1978- جی ایل اورتا مکتبی بیتیریب، آذربایجان دؤولت طب فاکولته سینه داخیل اولور.
ایلک چاپ اولونموش شعرلری 1984- جو ایلده خالق شاعیری ممد آرازین «اوغورلو یول» باشلیغی ایله «آذربایجان گنجلری» درگی سینده چیخمیشدیر. 1988- جی ایلده ائرمنیلر طرفیندن دوغما یوردوندان ائللیک جه قاچقین سالینمیشدیر. دئمک اولار «بو آت دؤیوشدن گلیر» عونوانلی شعر توپلوسو، شاعیرین بو ایللره عایید اولان شعرلریدیر.
«نوح گمینی گؤتور بیزی» کیتابی شاعیرین بیرینجی و سونونجو اثری اولماییب، اولمایاجاق. اورود بو کیتابدان علاوه دوققوز کیتابدا چاپا وئریب. اونلاردان بئشی شعر و دؤردو ادبی و علمی ساحه لرده اولموشدور.
موسی اورود ایندی آذربایجان یازیچیلار اداره بیرلی یینین اویه سی، میللی مجلیسین سیاسی – اجتماعی کومیته سینین معاونی و یئنی آذربایجان حزبی نین سیاسی شوراسی نین عضوودور.
«بو آت دؤیوشدن گلیر» توپلوسونون شعرلرینه قیسا بیر باخیش
بو توپلودا، شاعیر دوغما یورد حسرتی دیدرگین لیک طالعی، ائل دردی، موحاریبه آغری – آجیلارینی چوخ گؤزه ل و اوره یه یاتیم شکیلده شعره چکمیشدیر. وطن سئورلیک شاعیرین بو شعر توپلوسوندا داها اوزه ل یئر توتوبدور. شاعیر آنا یوردونا اولان علاقه و سئوگی سین بئله توصیف ائدیر:
بو گؤرونن داغین دالی
من دوغولان کنددی ائله
بو گؤرونن داغین دالی
اؤلوب، اؤلدورمک دی له له
بو گؤرونن داغا قالخماق
تانرینی گؤرمک دی له له.
شاعیر، یوردونون باسیلماسیندا اؤزونو سوچلو تانیییب، باغیشلانیلمایان کیمی بیلیر:
تکلندیم، یال – قوزئی منزیلیم اولدو
آرخالی بیر ایتدن باسیلی اولدو.
منی باغیشلاماز او خارابا یورد
شاعیری اولمادیم، اسیری اولدوم.
ائرمنی لر طرفیندن آنا یوردونا یوروش اولان یازدان چوخ نیسگیللی یاد ائدیر:
بیر بایرام شیرنیسی بیشمه دی او یاز،
بیر ائوده چرشنبه اودو یانمادی.
قوربانلیق قانینا بویانان اولدو،
او یاز یورغان – دؤشک گؤرمدی هئچ کس
آداملار داغ – داشدا دالدالاندیلار.
او یاز آداملار دا آغاجلار کیمی
مین ایللیک کؤکوندن بالتالاندیلار.
بوندان بئله، شاعیر یوردونون یارالارینین کؤکون او یازدا یوخ بلکه چوخ کئچمیشلرده آختاریر:
بو یوردون یاراسی او یازدان دئییل
اون سککیزدن بری قوردالانیردی
یئتمیش ایلدی بو یورد چارخ اوزرینده
فیرلانا – فیرلانا خیردالانیردی.
آتا بابالاریمیز دئمیشکن؛ «گزمه یه غربت ائللر، اؤلمه یه وطن یاخشی دیر». آمما شاعیر بورادا بیر بؤیوک نیسگیلدن سؤز آچیر. کندین ایلک شهیدی تورپاقدا یوخ بلکه ایکی داش آراسیندا باسدیریلیر. بیر حالدا کی اوستونه تؤکمک اوچون بیر اوووج تورپاق تاپیلمیر:
او، کندین ایلک اؤلوسویدو
تورپاق تاپمیردیلار اوستونه تؤکمه یه.
تورپاق تاپمیردیلار گؤزونه تؤکمه یه.
موسی اورود، کند اهالی سینی دیدرگین سالان، کندلرینی بوشالتدیران یوروشلری، بیر قارغیش کیمی قئیده آلیر:
قضا گلدی قارغیش کیمی
وعده سیز گلن قیش کیمی
سودو چکیلن دؤش کیمی
گؤر نئجه بوشالدی بو کند؟!
شاعیر «بنؤوشه لی کوچه» شعرینده اوره ک شهریندن سؤز آچیب، بو شهرین قاباقکی دورومونا قاییتماسین داها چتین بیلیر:
بو کوچه نین یاز چاغینا قار یاغیب
یوز گون اولا، بنؤوشه سی آچیلماز
بو کوچه نین دوداغینا نار سیخیب
ها اوووتسان، ها ترله تسن، آچیلماز.
یا باشقا بیر یئرده تانریدان عؤمرونون سونا چاتماسین ایسته ییر. نییه کی بو سارسیدیجی دورومون سونا چاتماسی اوچون هئچ بیر یول تاپماییر:
یوللارا باخماقدان گؤزوم یورولدو
نه کولک سنگیدی، نه توز دورولدو
کؤمکسیز هارایدان دویدوم، یورولدوم
ایلاهی، بو عؤمور هاچان قورتارار؟
شاعیر آنا یوردوندان اوزاق دوشوب، چوخلو آرزیلارینا چاتمادیغی اوچون ناراحات دیر. اونا گؤره ده بورولوب، ائشیلن یوللاردان ویداع لاشاندا، توت آغاجلاریندان سوروشور:
تویومدا اوینامایان توت آغاجلاری!
واخت گلنده، منیم اؤلموش اوره ییمی
قویارسینیزمی، تابوتوما؟!
آمما باشقا بیر یئرده «نوح»دان ایسته ییر اونلاریدا اؤز گمی سینه گؤتورسون، بلکه ده بیر داها یئنی دن، قورویوب دیریلمیش اولالار:
بو سئلین – سویون ایچینده
سیلکینیب دورولدوق لکه
نوح گمینه گؤتور بیزی
قورونوب دیریلدیک بلکه
شاعیر قوجا واختیندا دیدرگین دوشموش دایی سینا اوره ک توختاقلیغی وئریب دئییر:
بو دونیا دییرمان، بو دونیا بوغدا
بیر الی قاندادی، بیر الی سو دا
بو دا بیر سیناقدی، بیر باخت دی بو دا
داریخما آی دایی، بئله ده قالماز.
و داها دا بو کی، سون سؤز یئرینه گتیردییی شعرده، اوخوجولاردان ایسته ییر اوشاقلاری یاخشی جاسینا قوروسونلار، نییه کی اونلار اؤز بابالارینین گوناهلارین یویاجاقلار:
گور سولارین آخارینی قورویون
تومورجوق کن، باغ بارینی قورویون
بو اوشاغین اووخارینی قورویون
باباسینین گوناهینی یویاجاق.
واصیف سلیمان، موسی اورودون «هر نه وار» شعر توپلوسونا یازیلان یازی سیندا بئله دئییر: «... گؤی اوزونده آغری چکیر بولودلار... بو، شاعیر یاشایانتیسی، شاعیر حؤکمودور. بو حؤکمه تابع اولانلار ایسه موسی اورودو ایللر اؤنجه دن سئومیش و ایمضاسینی حسرتله گؤزله ین اوخوجولاردیر.»
اورود، 2006- جی ایلده اوزون آیریلیقدان سونرا دوغما کندینه قاییتمیشدیر، آمما بو دفعه گؤرمک ایسته ییب، آرزیلادیغینین هئچ بیرینی گؤرمه ییر. اؤز دئدییی کیمی ائله بیر بوشلوق، بیر اوگئی لیک واریدی سانکی، کندلرینی موزه ده و یا شوشه دالیسیندان گؤرور.
نیسگیللی بو کی اورود، کتابینین اؤن سؤزونده اوندان بیر قیبله گاه کیمی آد آپاردیغی قبریستان، داها بو قاییدیشدا یوخدو. نییه کی یوخاریدا کی یاماجدان تورپاغی کورویوب قدیم اورود قبریستانلیغی نی اونون آلتیندا دفن ائتمیشدیلر.
تبریز- 1390
